dzisiaj jest: 21 listopada 2017. imieniny: Albert, Janusz, Konrad
wersja polska 
Historia

Gmina Wielgomłyny położona jest na południowo-wschodnim krańcu przedrozbiorowej Wielkopolski, na granicy z Małopolską. Do rozbiorów Wielgomłyny należały do województwa sieradzkiego, a po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. - do łódzkiego. Od 1975 r. gmina znajdowała się w województwie piotrkowskim, a po ostatnich zmianach terytorialnych należy do województwa łódzkiego, powiat radomszczański.

Pograniczne położenie mogło sprzyjać powstawaniu i rozwojowi miast i wzrostowi gospodarczemu, zwłaszcza, gdy leżały one na szlakach handlowych. Konkurencja pobliskiego Przedborza nie pozwoliła na rozwój Wielgomłyn, ani innych miejscowości na terenie gminy. Ważniejsze trakty kupieckie ominęły jednak Wielgomłyny. Widoczny jest zamysł dawnych właścicieli wsi, aby założyć tu miasteczko. Wytyczony został czworoboczny rynek, z którego w kilku kierunkach wychodzą ulice.

Znaczna część granic gminy ma naturalny charakter. Na wschodzie wyznacza ją rzeka Pilica, na południu - duże komleksy leśne, na północy przechodzi wierzchołkiem góry Chełmo (323 m n.p.m.). Z zachodu na wschód, przez obszar gminy przepływa rzeczka Biestrzykówka, nad którą usadowiły się liczne wsie. Pofałdowane tereny otaczające Wielgomłyny zalicza się do większej jednostki geograficznej, zwanej Wzgórzami Radomszczańskimi. Na ich wapiennym podłożu wykształciły się gleby zaliczane do klas średnich. Ziemie te zasiedlane były od tysięcy lat. Najstarsze znaleziska pochodzą z młodszej epoki kamienia - neolitu. Są to krzemienne narzędzia i fragmenty glinianych naczyń. Stosunkowo licznie zaludnione były te tereny w epoce brązu. Z tego czasu najlepiej znanym w okolicy jest cmentarzysko kultury łużyckiej w Pratkowicach, badane przez Muzeum Regionalne w Radomsku w latach 1972-77. Odkryto na nim 86 pochówków ciałopalnych, złożonych do glinianych naczyń zwanych popielnicami.

Pratkowice nad Pilicą.
Odsłonięty podczas wykopalisk podwójny grób popielnicowy z ok. 1000 r. p.n.e.

W średniowieczu, w okresie formowania się państwa polskiego dominującą rolę w okolicy odgrywał gród wzniesiony ok. połowy X wieku na górze Chełmo i otaczające go liczne osady w okolicy Zagórza i Goszczowy. Jan Długosz tak pisał o Chełmskiej górze: "... z niej w dniu jasnym widać Sandomierz, Olsztyn, Miechów, Częstochowę, Piotrków. Łysą Górę i wiele miasteczek".

Góra Chełmo - wznosi się ok. 120 m nad okolicą. Na szczycie grodzisko z X w. Otoczone podwójnym wałem obronnym o wysokości do 4 m. Kamieniołomy w Wólce Włościańskiej. Piaskowiec z góry Chełmo wydobywano już w XVI w. Był cenionym materiałem do wyrobu obramowań drzwi i okien, gzymsów i innych elementów zdobiących budowle.

Wielgomłyny leżą nad malowniczą rzeczką Biestrzykówką, dopływem Pilicy. Najstarsze wiadomości historyczne pochodzą z 1369 roku - wymieniaono wówczas nazwę wsi "Welgy Mlyn". W XVI w. były we wsi dwa młyny wodne. Wielgomłyny w XV wieku były własnością rodziny Koniecpolskich herbu Pobóg, którzy uposażyli tutejszą parafię i klasztor paulinów.

Wielgomłyny - kościół i klasztor paulinów.
Ufundowany przez Koniecpolskich w 1465-1466.

Klasztor ufundowali w latach 1465-1466 Jakub Koniecpolski kanonik gnieźnieński i proboszcz parafii św. Floriana w Krakowie oraz jego matka Dorota z Sienna. W XVII wieku klasztor rozbudowano. Obecnie jest to budynek piętrowy w stylu barokowym. W 1819 r. klasztor skasowano, w 1823 r. przywrócono paulinom ich własność, by w 1864 r. ponownie całkowicie go zlikwidować. Paulini przejęli zaniedbany klasztor i kościół w 1987 r. i przystąpili do gruntownych prac konserwatorsko-remontowych.

Obecny kościół w Wielgomłynach zbudowano w miejscu starego drewnianego. Pierwotna budowla miała formę gotycką, później została częściowo przebudowana w stylu barokowym. Do dziś w kościele i klasztorze zachowało się wiele cennych zabytków i fragmentów architektonicznych, takich jak: kamienne nadproże (z połowy XV w.) nad wejściem do refektarza, ozdobione herbem Koniecpolskich "Pobóg", a także kamienna chrzcielnica z 2 połowy XV w. ozdobiona licznymi ornamentami i herbami. Jednym z nielicznych zachowanych dzieł sztuki jest Pieta, drewniana rzeźba pochodząca z początków XV w.

Wielgomłyny - klasztor. Kamienne nadproże z XV w. ozdobione herbem fundatorów kościoła i klasztoru, rodziny Koniecpolskich - Podbóg.

Wielgomłyny - "Pieta". Drewniana rzeźba polichromowana pochodząca prawdopodobnie z wrocławskiego warsztatu z ok. 1430 r. Kilkakrotnie konserwowana. Wybitne dzieło sztuki średniowiecznej.

W kościele znajduje się brązowa płyta nagrobna Jana Koniecpolskiego i jego synów Jana i Przedbora z końca XV w. oraz portret trumienny na blasze Elżbiety Szczawińskiej z Koniecpola z 1660 r. Spośród trzech XVIII-wiecznych obrazów znajdujących się w kościele, jeden namalował prawdopodobnie Franciszek Smuglewicz.

Wielgomłyny - kjlasztor.
Portret trumienny Elżbiety Szczawińskiej z Koniecpola z 1660 r.